Cúng giao thừa 2026: Phong tục, văn khấn và mâm cúng

Thời khắc giao thừa đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của đất trời, khi năm cũ khép lại và năm mới mở ra với những vận hội mới. Lễ cúng giao thừa từ lâu đã trở thành nghi thức thiêng liêng nhất trong văn hóa Việt Nam. Việc chuẩn bị chu đáo mâm cúng và văn khấn vào đêm 29 Tết năm nay giúp gia chủ bày tỏ lòng thành kính đến tổ tiên, đồng thời gửi gắm mong cầu về một năm Bính Ngọ 2026 bình an, vạn sự hanh thông.

>>> Xem PHONG THỦY THEO TUỔI và file phân tích TỬ VI chi tiết 2026

1. Cúng giao thừa là gì?

Cúng giao thừa (Lễ Trừ Tịch) là nghi lễ truyền thống quan trọng nhất dịp Tết Nguyên Đán của người Việt, diễn ra vào đúng khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới (từ 23h đêm 30 Tết đến 1h sáng mùng 1), nhằm tiễn đưa những điều xui xẻo, chào đón năm mới an lành, cầu mong tài lộc, sức khỏe cho gia đình, đồng thời mời gọi tổ tiên về ăn Tết

2. Giao thừa 2026 là ngày nào?

Đêm Giao thừa năm 2026 (tức ngày 29/12 âm lịch) sẽ rơi vào Đêm Thứ Hai, ngày 16/02/2026 Dương lịch. Giao thừa 2026 là thời khắc vô cùng đặc biệt và thiêng liêng.

Lễ cúng giao thừa thường bắt đầu vào giờ Tý (từ 23h00 ngày 16/02 đến 01h00 ngày 17/02). Trong đó, thời điểm 00h00 phút là lúc linh thiêng nhất, đại diện cho sự giao hòa tuyệt đối của âm dương.

3. Ý nghĩa lễ cúng giao thừa trong văn hóa người Việt

Lễ cúng giao thừa ẩn chứa những giá trị nhân văn sâu sắc, phản chiếu niềm tin của người Việt về sự giao thoa giữa đất trời và lòng người. Đây là thời điểm để mỗi cá nhân tìm về những giá trị cốt lõi, gửi gắm hy vọng cho một tương lai tốt đẹp hơn.

3.1 Ý nghĩa tâm linh: tiễn năm cũ – đón năm mới

Nghi thức này mang tính chất “tống cựu nghênh tân” rõ rệt. Người Việt quan niệm rằng mỗi năm có một vị quan Hành Khiển cai quản hạ giới. Lễ cúng chính là buổi tiệc chia tay vị quan cũ đã hoàn thành nhiệm vụ và chào đón vị quan mới xuống nhậm chức. Khói hương đêm giao thừa đóng vai trò là sợi dây kết nối giữa cõi thực và cõi tâm linh, giúp gia chủ xua đuổi tà khí, làm sạch không gian sống và mở đường cho những năng lượng tích cực tràn ngập ngôi nhà.

3.2 Ý nghĩa gia đình: sum họp và tri ân

Giây phút chuẩn bị mâm lễ giao thừa là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau sau một năm làm việc vất vả. Mâm cơm cúng dâng lên bàn thờ tổ tiên thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Gia chủ báo cáo với bậc tiền nhân về những thành quả đã đạt được, đồng thời cầu mong sự che chở, phù hộ cho con cháu trong năm mới luôn mạnh khỏe, thuận lợi.

3.3 Ý nghĩa trong đời sống hiện đại

Tục cúng giao thừa giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc dân tộc giữa nhịp sống hối hả. Nghi lễ này nhắc nhở mỗi cá nhân sống chậm lại, hướng thiện và trân trọng những giá trị cội nguồn giữa thời đại công nghệ. Nó tạo ra một khoảng lặng tâm linh cần thiết để con người nhìn lại bản thân và nạp lại năng lượng cho những kế hoạch sắp tới.

4. Cúng giao thừa trong nhà hay ngoài trời?

Việc xác định vị trí đặt mâm cúng thường gây ra nhiều băn khoăn cho các gia đình trẻ, đặc biệt là những người sinh sống tại các khu đô thị. Tuy nhiên, mỗi vị trí đều mang một ý nghĩa riêng biệt nhằm phục vụ cho những đối tượng tâm linh khác nhau.

4.1 Vì sao nhiều gia đình cúng giao thừa ngoài trời?

Mâm cúng ngoài trời dành riêng cho các vị quan Hành Khiển và quan Phán Quan – những vị thần được Ngọc Hoàng phái xuống giám sát nhân gian. Dân gian tin rằng các vị quan quân nhà Trời rất bận rộn thị sát và bàn giao công việc ngay tại cửa ngõ. Do các Ngài không có thời gian vào từng nhà, gia chủ bày lễ vật ở không gian lộ thiên như sân nhà, sân thượng hoặc trước cửa để các Ngài chứng giám lòng thành và ban phước lành một cách nhanh chóng.

4.2 Cúng giao thừa trong nhà khi nào là phù hợp?

Lễ trong nhà được thực hiện ngay sau khi lễ ngoài trời hoàn tất. Nghi thức này hướng đến Thổ Công (vị thần cai quản đất đai tại gia) và các vị hương linh tổ tiên dòng họ. Đây là hành động “mời” những người đã khuất về ăn Tết cùng con cháu, khẳng định sự gắn kết không bao giờ đứt đoạn giữa người sống và người đã khuất.

4.3 Nên cúng mấy mâm là đúng phong tục?

Theo đúng truyền thống phong tục Việt Nam, gia chủ nên chuẩn bị 2 mâm lễ riêng biệt: một mâm ngoài trời và một mâm trên bàn thờ chính trong nhà. Trường hợp gia đình ở chung cư diện tích nhỏ hoặc không có sân vườn, có thể tối giản hóa mâm ngoài trời bằng cách bày lễ ở ban công hoặc cạnh cửa sổ lớn. Điều này đảm bảo sự giao hòa với thiên nhiên và trời đất theo đúng tinh thần của ngày Tết.

5. Mâm cúng giao thừa 2026 gồm những gì?

Mâm lễ ngày cuối năm là sự kết hợp giữa tinh hoa ẩm thực và lòng thành kính. Tùy theo điều kiện kinh tế và phong tục của từng gia đình, lễ vật có thể thay đổi nhưng luôn đảm bảo tính trang trọng, sạch sẽ và tươi mới.

5.1 Mâm cúng giao thừa ngoài trời

Lễ vật ngoài trời đề cao sự gọn gàng nhưng phải toát lên vẻ trang trọng để nghênh đón quan quân nhà Trời. Các món đồ bắt buộc thường bao gồm:

• Gà trống luộc: Ưu tiên chọn gà trống tơ, chân vàng, mào đỏ, da vàng óng không bị nứt và miệng ngậm hoa hồng.
• Xôi gấc: Màu đỏ của xôi tượng trưng cho sự may mắn, rực rỡ và phát tài trong năm mới.
• Bánh chưng hoặc bánh tét: Đại diện cho sự kết tinh của đất trời và lời cầu chúc ấm no, đủ đầy.
• Lễ vật khác: Đĩa trái cây ngũ quả, hoa tươi (thường là hoa cúc hoặc hoa ly), trầu cau, chén rượu, chén nước sạch, sớ cúng và tiền vàng mã dành riêng cho quan Hành Khiển.

5.2 Mâm cúng giao thừa trong nhà

Mâm cỗ trong nhà thường là cỗ mặn, được chuẩn bị cầu kỳ hơn để dâng lên Tổ tiên:

• Các món mặn: Giò chả (giò lụa, giò xào), nem rán, thịt gà luộc, bánh chưng cắt miếng vuông vắn.
• Món canh: Phổ biến nhất là canh măng hầm xương, canh miến nấu lòng gà hoặc canh mọc.
• Mâm ngũ quả: Chọn 5 loại trái cây đại diện cho 5 yếu tố Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ, cầu mong vạn sự viên mãn.
• Lễ phụ: Bánh kẹo Tết, mứt, trà, rượu và nước ngọt để làm phong phú thêm lễ vật.

5.3 Mâm cúng giao thừa 3 miền Bắc – Trung – Nam

Sự khác biệt về địa lý tạo nên những nét đặc trưng riêng biệt trong mâm cỗ giao thừa của người Việt:

• Miền Bắc: Chú trọng sự tinh tế và đầy đủ với bát canh bóng thả, xôi gấc, giò lụa và bánh chưng vuông. Mâm cỗ thường được bày biện theo quy tắc bát đĩa đối xứng.
• Miền Trung: Thường xuất hiện các món ăn có thể bảo quản lâu như thịt ngâm mắm, giò bò và các loại bánh in, dưa món đậm đà hương vị miền Trung.
• Miền Nam: Do khí hậu nóng nên mâm cúng luôn có bát canh khổ qua dồn thịt với mong ước “nỗi khổ đi qua”. Đi kèm là đĩa thịt kho hột vịt cốt dừa và bánh tét nhân thịt đậu xanh thơm béo.

Xem thêm các món ăn ngon ngày Tết cổ truyền

• 20+ món ngon ngày Tết miền Bắc
• 20+ món ngon ngày tết miền Trung
• 15+ món ngon ngày tết miền Nam

6. Văn khấn giao thừa 2026 chuẩn truyền thống

Việc đọc văn khấn không chỉ là đọc thành lời mà còn là sự giao tiếp tâm linh giữa gia chủ và các vị thần linh, tổ tiên. Năm 2026 là năm Bính Ngọ, vị quan hành sai là Vương Vương Hành Khiển, Ngũ Đạo Hành Binh Chi Thần, Thư Vương Phán Quan. Gia chủ cần lưu ý tên vị quan này để khấn cho chính xác.

Văn khấn giao thừa ngoài trời (Cúng Thiên quan)

Đây là bài khấn quan trọng nhất để tiễn đưa quan Hành Khiển cũ và đón quan Hành Khiển mới:

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật. Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần. Con kính lạy quan Đương niên Vương Vương Hành Khiển, Ngũ Đạo Hành Binh Chi Thần, Thư Vương Phán Quan.

Nay là phút giao thừa năm Ất Tỵ sang năm Bính Ngọ.

Gia chủ chúng con là:… Ngụ tại địa chỉ:…

Phút giao thừa vừa tới, nay theo vận luật, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu Xuân, đón mừng Nguyên đán. Chúng con thành tâm sửa soạn hương hoa, lễ vật dâng lên trước án. Cầu mong các vị chứng giám lòng thành, phù hộ cho gia đạo bình an, sức khỏe dồi dào, vạn sự hanh thông.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, cúi lạy)

Văn khấn giao thừa trong nhà (Cúng Gia tiên)

Sau khi cúng ngoài trời, gia chủ vào nhà thắp hương lên bàn thờ chính và đọc bài khấn:

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại chư vị hương linh.

Hôm nay là thời khắc giao thừa, năm cũ đã qua, năm mới vừa đến. Con là… đại diện cho gia đình, kính dâng lễ vật, bánh trái, hương hoa cơm canh bày trên bàn thờ. Kính mời các cụ tổ tiên về thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu trong năm Bính Ngọ gặp nhiều may mắn, học hành tiến tới, công việc thuận lợi, trong ngoài ấm êm.

Lưu ý khi khấn: Gia chủ nên cầm tờ văn khấn bằng hai tay, đứng thẳng, đọc chậm rãi, đủ nghe. Sau khi khấn xong thì vái 3 vái và cắm hương vào bát hương.

7. Những lưu ý quan trọng khi cúng giao thừa

Để nghi lễ diễn ra trọn vẹn và thu hút vận may cho năm Bính Ngọ, gia chủ cần ghi nhớ các lưu ý sau:

Về thời gian

• Khung giờ vàng: Bắt đầu thắp hương từ 23h15 ngày 29 Tết.
• Thời khắc chính: Đúng 00h00 là lúc thực hiện lễ tạ và hóa vàng mã ngoài trời.
• Giới hạn: Tuyệt đối hoàn thành mọi nghi lễ trước 1h00 sáng mùng 1.

Về không gian và lễ vật

• Bao sái bàn thờ: Phải hoàn thành trước giờ Ngọ ngày 29 Tết bằng nước ấm pha rượu gừng.
• Thắp sáng: Bật tất cả đèn trong nhà và sân để thu hút dương khí, xua đuổi tà ma.
• Vị trí mâm cúng: Đặt trên bàn cao, chắc chắn, phủ vải sạch; tuyệt đối không đặt mâm lễ trực tiếp dưới đất.

Về tâm thế và kiêng kỵ

• Trang phục: Ăn mặc chỉnh tề, kín đáo (áo dài hoặc quần áo dài tay), tránh đồ ngắn hay đồ ngủ.
• Hòa khí: Tuyệt đối không cãi vã, gắt gỏng hay nói lời xui xẻo trong thời khắc giao hòa.
• Cẩn trọng: Tránh làm đổ vỡ bát đĩa, gương kính vì đây là điềm báo hao tài, rạn nứt trong năm mới.
• Thứ tự: Luôn thắp nhang và khấn ngoài trời trước, sau đó mới vào nhà làm lễ Gia tiên.

Nghi lễ cúng giao thừa 2026 là nét đẹp văn hóa tinh thần, thể hiện lòng thành kính và sự trân trọng giá trị nguồn cội của mỗi người Việt. Việc bày biện mâm lễ tươm tất cùng tấm lòng thành vào đêm 29 Tết giúp gia chủ rũ bỏ muộn phiền, sẵn sàng đón nhận vận khí hanh thông cho năm mới Bính Ngọ. Dù bạn tổ chức cúng mặn hay cúng chay, thực hiện ngoài sân hay tại ban công chung cư, khoảnh khắc thắp nén tâm hương vẫn luôn mang ý nghĩa thiêng liêng về sự khởi đầu mới.

8. Câu hỏi thường gặp về cúng giao thừa 2026 (FAQ)

8.1 Có bắt buộc phải cúng giao thừa ngoài trời không?

Không bắt buộc. Dù phong tục truyền thống yêu cầu cả hai mâm cúng, nhưng nếu điều kiện không gian (như nhà trọ chật hẹp, chung cư cao tầng) không cho phép, gia chủ có thể lược bỏ mâm ngoài trời. Trong tâm linh, lòng thành là quan trọng nhất. Bạn chỉ cần tập trung chuẩn bị mâm cúng trong nhà thật tươm tất để dâng lên Thần linh và Tổ tiên.

8.2 Cúng giao thừa chay được không?

Hoàn toàn được. Xu hướng cúng giao thừa chay ngày càng phổ biến vì mang lại sự thanh tịnh, giảm sát sinh vào đầu năm mới.

• Lễ vật gợi ý: Xôi gấc, chè trôi nước, giò chay, canh nấm, hoa quả và các loại bánh ngọt.
• Ý nghĩa: Thể hiện lòng từ bi, giúp gia đạo khởi đầu năm mới nhẹ nhàng, bình an.

8.3 Chung cư không có sân thì cúng thế nào?

Đối với căn hộ chung cư không có diện tích sân vườn, gia chủ có thể thực hiện theo các cách sau để vừa đúng lễ vừa đảm bảo an toàn:

• Tận dụng ban công: Đặt bàn cúng nhỏ hướng ra ngoài trời tại khu vực ban công.
• Cúng tại cửa sổ lớn: Nếu không có ban công, hãy đặt bàn cúng cạnh cửa sổ lớn nhất trong phòng khách và mở cửa để đón khí tiết.
• Hóa vàng: Tuân thủ quy định phòng cháy chữa cháy, chỉ hóa vàng tại khu vực lò đốt chung của tòa nhà.

8.5 Cúng giao thừa trước 12h có được không?

Được, và nên thực hiện. Gia chủ nên chuẩn bị và thắp nhang trong khoảng từ 23h15 đến 23h45. Việc bắt đầu sớm giúp lễ cúng diễn ra trang trọng, không vội vàng. Đến đúng 00h00, khi thời khắc giao hòa giữa năm Ất Tỵ và Bính Ngọ diễn ra, gia chủ thực hiện nghi thức khấn nguyện chính và tạ lễ là chuẩn xác nhất.

Xem thêm các hoạt động và phong tục Tết Ba Miền Bắc Trung Nam: 

• Nghi thức Cúng ông Công ông Táo
• Phong tục cúng tất niên 3 miền
• Hoạt động đêm Giao thừa 2026
• Phong tục và văn khấn cúng giao thừa
• Phong tục khai xuân rước lộc
• Phong tục khai bút đầu năm
• Hướng, giờ xuất hành tốt đầu năm
• Chọn ngày khai xuân 2026 theo tuổi 
• Chọn tuổi xông nhà hợp gia chủ đón tài lộc
• Chọn ngày tốt khai trương đầu năm mới
• Phong tục đi lễ chùa đầu năm
• Xem bảng sao hạn năm 2026 theo tuổi

Bùi Đức Huy

Deputy Director at Maison Office

Với hơn 7 năm kinh nghiệm tư vấn, phân tích thị trường và biên tập nội dung sâu rộng trong lĩnh vực dịch vụ bất động sản và thiết kế nội thất. Chia sẻ thông tin giá trị đến khách hàng, đối tác và thu hút hàng triệu lượt xem.